Het Johan van Oldenbarnevelt Gymnasium draagt de naam van de in Amersfoort geboren staatsman Johan van Oldenbarnevelt (1547-1619). Hij was een van de machtigste politici van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden en speelde een belangrijke rol bij de oprichting van de VOC in 1602.

Op zijn initiatief werden verschillende handelscompagnieën samengevoegd tot één organisatie. De VOC kreeg vervolgens het alleenrecht op handel met Azië en mocht namens de Republiek verdragen sluiten en oorlog voeren. De onderneming groeide uit tot een machtige handelsorganisatie, maar trad daarbij ook geregeld gewelddadig op.

Van Oldenbarnevelt werkte jarenlang nauw samen met stadhouder Maurits, maar raakte later met hem in conflict over politieke, militaire en religieuze kwesties. In 1619 werd hij na een omstreden proces op het Binnenhof in Den Haag onthoofd.